با ساختار و آناتومی چشم آشنا شویم

چشم انسان یکی از مهم ترین، پیچیده ترین و حیاتی ترین اعضای بدن است که به واسطه آن می توانیم با دنیای اطراف ارتباط داشته باشیم. تحقیقات نشان می دهند که عامل دریافت بیش از 80 درصد از اطلاعات جهان اطراف ما، چشم است. حال با توجه به این اهمیت، آیا می دانید که چشم انسان چگونه کار می کند؟ آیا می دانستید که این عضو خارق العاده قادر به تشخیص بیش از یک میلیون رنگ مختلف است؟ همینطور می دانید که هر چشم انسان تشکیل شده از بیش از 2 میلیون قسمت مختلف است؟ اینها تنها گوشه ای از ویژگی های این عضو شگفت انگیز هستند. از این رو ما در این مقاله قصد داریم تا آناتومی و ساختمان چشم انسان را برای شما عزیزان شرح دهد و در خصوص اجزا و عملکرد هر یک از آن ها صحبت کنیم. تا انتها با امیر اپتیک همراه باشید.

ما چگونه با چشم می‌بینیم؟

ما با مغز خود میبینیم نه با چشم خود! جالب بود؟ داستان به این صورت است که بازتاب نور از اجسام اطراف ما بر روی شبکیه چشم ما تشکیل می‌شود ‌و این تصاویر بوسیله سلول‌های حساس به نور، تبدیل به سیگنال شده و با عصب چشم به مغز ارسال می‌شود.

نحوه دیدن ما بستگی به انتقال نور دارد. نور از جلوی چشم (قرنیه) عبور کرده و به عدسی می رسد. قرنیه و عدسی به تمرکز پرتوهای نور در پشت چشم (شبکیه) کمک می کنند. سلول های شبکیه نور را جذب و به تکانه های الکتروشیمیایی تبدیل می کنند که در طول عصب بینایی و سپس به مغز منتقل می شوند.

ساختار چشم مانند یک دوربین است‌!

چشم تقریباً مانند دوربین عمل می کند. شاتر دوربین بسته به میزان نور مورد نیاز برای نمایش فیلم در پشت دوربین می تواند باز یا بسته شود. چشم نیز مانند شاتر دوربین به همین صورت عمل می کند. عنبیه و مردمک میزان نوری که به پشت آن وارد شود را کنترل می کنند. وقتی هوا خیلی تاریک است، مردمک های چشمان ما بسیار بزرگ هستند و نور بیشتری را به داخل منتقل می کنند. لنز دوربین قادر است با کمک آینه و سایر وسایل مکانیکی بر روی اجسام دور و نزدیک فوکوس کند. عدسی چشم به ما کمک می کند تا تمرکز کنیم، اما گاهی اوقات برای تمرکز واضح به کمک بیشتری نیاز دارد. عینک ها، لنزهای تماسی و لنزهای مصنوعی همگی به ما کمک می کنند تا واضح تر ببینیم.

به نقل از وب سایت اپتومتری آمریکا می توان نوشت:

هر یک از چشمان شما تصویر کمی متفاوت می بیند. مغز با فرآیندی به نام فیوژن، این دو تصویر را در یک تصویر سه بعدی ترکیب می کند. هماهنگی خوب چشم ها باعث می شود که آنها در راستای مناسب باشند. هماهنگی ضعیف چشم ناشی از عدم رشد کافی بینایی یا کنترل نادرست عضلات چشم است.

جالب است بدانید چشم ها با همکاری یکدیگر، میدان دیدی با عرض 200 درجه و ارتفاع 135 درجه را فراهم می آورند و زمانی که به درستی با هم کار کنند، درک عمق و دید سه بعدی را به شما می دهند.

عملکرد چشم انسان

هر کاری که چشمان شما انجام می دهند با نور دنیای بیرون شروع می شود. ساختمان چشم شما به نور اجازه ورود به سطح چشم و عبور از یک سری اجزا و بخش های شفاف از جمله قرنیه، زلالیه، عدسی و زجاجیه را می دهد. این ساختارها نور را خم کرده و میزان مسافت پرتوهای نور را تنظیم می کنند. اگر این اتفاق نیفتد، چیزی که به آن نگاه می کنید تار به نظر می رسد.

چشم شما ماهیچه هایی دارد که می توانند تغییرات ظریفی در شکل چشم ایجاد کنند و نقطه تمرکز را حرکت دهند تا به درستی روی شبکیه قرار گیرد. هنگامی که نور بر روی سلول های شبکیه شما فرود می آید، آن سلول ها سیگنال هایی را توسط عصب بینایی به مغز شما ارسال می کنند. سیگنال‌ها مانند پیام‌های رمزگذاری‌شده هستند که هر چیزی را که می‌توانند در مورد نور توصیف می‌کنند. این، شامل رنگ، شدت آن و هر جزئیات مرتبط دیگری است. مغز شما سیگنال ها را رمزگشایی و پردازش می کند و از آنها برای ساخت تصویری که می بینید استفاده می کند.

ساختار و اجزای چشم انسان 

آناتومی چشم انسان از اجزای ریز و درشت زیادی تشکیل شده است که همکاری مجموعه آنها، وضوح دید را برایمان فراهم می‌آورد. در ادامه، قسمت های مختلف چشم یا همان اجزای چشم را برایتان شرح خواهیم داد.

• صلبیه (Sclera)
• قرنیه (Cornea)
• عنبیه چشم (Iris)
• مردمک چشم (Pupil)
• عدسی (Lens)
• زجاجیه (Vitreous Humor)
• شبکیه (Retina)
• ماکولا (Macula)
• عصب باصره (Optic Nerve)
• زلالیه (aqueous humor)

صلبیه (Sclera)

کرهٔ چشم داخل یک پوسته محکم و سخت در عین حال انعطاف پذیر قرار دارد که به آن صلبیه Sclera می‌گویند. این پوسته به رنگ سفید و کدر است و پنجره جلویی آن که نور وارد چشم می‌شود، شفاف و نرم است که به آن قرتیه می‌گویند.

قرنیه (Cornea)

قسمت شفاف و نرم صلبیه را قرنیه Cornea می‌گویند که انحنای آن بیشتر از انحنای صلبیه است. بیشترین میزان شکست نور هم در قرنیه اتفاق می‌افتد. زیرا نور در هنگام ورود از محیط هوا به قرنیه، کاهش سرعت خیلی زیادی در آن ایجاد می‌شود و همین موضوع باعث شکست نور زیادی می‌شود. جراحی های لیزری نیز با هدف اصلاح ضعیفی چشم، بر روی قرنیه انجام می‌شود.

عنبیه (Iris)

نور بعد از عبور از ضخامت بسیار کم قرنیه، وارد اتاقک جلویی چشم می‌شود که با یک مایع آبکی به نام زلالیه پر شده است. در انتهای این اتاقک جلویی یک دیافراگم متحرکی به نام عنبیه Iris وجود دارد. عنبیه با تنگ و گشاد شدن خود، مقدار نور ورودی به چشم را تنظیم می‌کند. هنگامی که نور شدید وجود دارد، عنبیه بسته می‌شود تا نور کمتری وارد شود. از طرفی هنگامی که نور محیط کم است، عنبیه باز می‌شود تا نور بیشتری وارد شود. به عبارتی عنبیه وظیفه عبور نور و کنترل آن را به عهده دارد. قسمت رنگی چشم هم همین قسمت است.

مردمک (Pupil)

دایره تاریکی که در وسط عنبیه قرار دارد مردمک Pupil نامیده می‌شود. در اصل مردمک یک شیء خاص نیست بلکه قسمت باقیمانده از عنبیه است که به آن فضای خالی مردمک می‌گویند.

عدسی (Lens)

بلافاصله در پشت عنبیه و مردمک چشم، عدسی قرار دارد. عدسی چشم از یک قسمت فیبری سفت و یک پوسته نرم تشکیل شده است. درواقع باید گفت که ساختار عدسی چشم خیلی شبیه به یک پیاز شفاف است و از هزاران لایه بسیار نازک تشکیل شده است. نور بعد از شکست در عدسی چشم، بر روی شبکیه متمرکز می شود. عدسی با افزایش سن تضعیف شده و می توانند به عنوان یکی از علل ضعیفی چشم شناخته شود.

زجاجیه (Vitreous Humor)

در پشت عدسی چشم، اتاقک دیگری وجود دارد که با ماده‌ای ژله مانند و شفاف پر شده است که به آن زجاجیه می‌گویند. در این مایع ذرات بسیار کوچک و میکروسکوپی آزادانه شناور هستند.

شبکیه چشم (Retina)

از دیگر اجزای اصلی چشم انسان می توان به شبکیه اشاره کرد. شبکیه به دیواره داخلی پشت چشم می‌گویند که پر از سلول های عصبی حساس به نور است. شبکیه حدود دو سوم منطضه داخلی و عقبی چشم را پوشانده است. نور بعد از برخورد با شبکیه و گیرنده های نور آن، طی فرآیندی الکترو شیمیایی تبدیل به داده هایی می‌شود که از طریق عصب های بینایی به مغز می‌رود.

ماکولا (Macula)

درست در مرکز شبکیه فرورفتگی به قطر 2.5 تا 3 میلیمتر وجود دارد که به آن لکه زرد Yellow spot یا ماکولا Macula می‌گویند. این بخش حاوی درصد خیلی زیادی از سلول های حساس به نور برای تشخیص رنگ RGB است. در ماکولا، این سلول های حساس به نور به ما اجازه می دهند تا جزئیات دقیق را به وضوح در مرکز میدان بینایی خود ببینیم. زوال ماکولا یا دژنراسیون ماکولا یکی از شایع ترین بیماری های چشم است که با افزایش سن رخ می دهد.

عصب باصره (Optic Nerve)

مجموعه ای از بیش از یک میلیون رشته عصبی که پیام های بصری را از شبکیه گرفته و به مغز منتقل می کنند.

آب سیاه چشم یکی از شایع ترین بیماری های چشمی است که با آسیب عصب بینایی مرتبط است.

زلالیه (aqueous humor)

چشمان شما به طور مداوم زلالیه تولید می کنند. این یک ماده ژل مانند شفاف است که در قسمت جلویی چشم شما تولید می شود. زلالیه، چشم شما را تغذیه می کند.

اجزای فرعی چشم

اما علاوه بر اعضای اصلی چشم، این عضو شگفت انگیز دارای اجزای فرعی نیز می باشد که در ادامه به معرفی آنها نیز پرداخته ایم.

حدقه (کاسه چشم)

کاسه چشم فضای داخل جمجمه است که شامل چشم، از جمله اعصاب و عضلات آن می باشد. حفره چشم شامل پلک ها و غدد تشکیل دهنده اشک نیز می شود. از هفت استخوان تشکیل شده است که چشم را احاطه کرده و از آن محافظت می کند.

پلک ها

پلک ها لایه نازکی از پوست هستند که روی چشمان شما باز و بسته می شوند. آنها از چشمان شما در برابر خطرات بیرونی محافظت می کنند و از خشک شدن چشم جلوگیری می نمایند. بسیاری از شرایط می توانند بر آنها تأثیر بگذارند و چندین کار وجود دارد که می توانید برای محافظت و حفظ سلامت پلک خود انجام دهید.

مژه ها

مژه ها موهایی هستند که در اطراف لبه پلک رشد می کنند. آنها به عنوان جمع کننده گرد و غبار عمل می کنند و از چشم در برابر زباله هایی که می توانند دید را مسدود کرده یا باعث عفونت یا آسیب شوند، محافظت می نمایند.

لایه های چشم به ترتیب

کره چشم توسط یک دیوار سه لایه احاطه شده است. این لایه های داخل چشم از بافت های مختلف تشکیل شده و عملکردهای مختلفی را انجام می دهند. در ادامه این لایه ها را به ترتیب بررسی خواهیم کرد.

لایه بیرونی یا رشته ای چشم

لایه بیرونی چشم از بافت همبند متراکمی ساخته شده است که از کره چشم محافظت می کند و شکل آن را حفظ می نماید. لایه بیرونی از صلبیه و قرنیه تشکیل شده است. صلبیه تقریباً تمام سطح کره چشم را می پوشاند. از آنجایی که سطح خارجی آن سفید رنگ است، معمولاً به عنوان “سفیدی چشم” شناخته می شود. صلبیه اتصالاتی را برای عضلاتی که حرکت چشم را کنترل می کنند فراهم می کند.

لایه میانی چشم

لایه میانی چشم شامل مشیمیه، جسم مژگانی و عنبیه می باشد. مشیمیه عمدتاً از رگ های خونی تشکیل شده است. عملکرد اصلی آن تامین اکسیژن و تغذیه برای چشم است. از طرفی بخش جسم مژگانی می تواند شکل عدسی را برای تنظیم در دید دور یا نزدیک تغییر دهد و در نتیجه اصطلاح قدرت انکساری عدسی را کنترل کند. عملکردهای اضافی جسم مژگانی عبارتند از تولید، ترشح و خروج مایع زلالیه. در نهایت عنبیه با اتصال به جسم مژگانی، بالای عدسی را می پوشاند.

لایه داخلی چشم

لایه داخلی شامل شبکیه است که مسئول درک تصاویر می باشد. شبکیه یک لایه حساس به نور از بافت عصبی است که از سلول های حسی متعدد، همچنین سلول های عصبی مرتبط و انواع دیگر سلول ها تشکیل شده است که همه با هم کار می کنند تا فرد ببیند.

مراقبت از چشم ها

مراقبت از چشم ها

تا به اینجا، به آشنایی با عملکرد اجزای مختلف چشم پرداختیم. حال که دانستیم این عضو فوق العاده از چه اجزایی ساخته شده و چه پیچیدگی هایی دارد، لازم است تا نکات مراقبتی و پیشگیری از ضعیف شدن چشم ها و نیز شایع ترین بیماری های چشمی را بیاموزیم. برخی از این موارد عبارتند از:

• به طور منظم معاینه چشم انجام دهید.
• از محافظ چشم و عینک های ایمنی استفاده کنید.
• تغذیه را در اولویت قرار دهید.
• علائم مربوط به ضعیفی چشم را نادیده نگیرید.

ساختار و آناتومی چشم : سخن پایانی

در نهایت، آشنایی با ساختار چشم و شناخت دقیق آناتومی آن به ما کمک می کند تا بهتر بفهمیم چگونه بیماری ها و شرایط مختلف می توانند بر بینایی و سلامت این عضو حیاتی تاثیر بگذارند. با درک عمیق تری از عملکرد اجزای مختلف چشم مانند قرنیه، عدسی، شبکیه و عصب بینایی، می توانیم به تشخیص زودهنگام مشکلات، پیشگیری و مدیریت موثرتر بیماری های چشمی بپردازیم. هدف این مقاله از وب سایت امیراپتیک ارائه مطالبی تحت عنوان همه چیز در مورد چشم بود تا بتوانید با آگاهی بیشتری از سلامت چشم خود مراقبت کنید و در صورت نیاز، به موقع به متخصصین مربوطه مراجعه نمایید. امیدواریم این اطلاعات برای شما مفید واقع شده باشد.

برای خرید عینک بلوکات به سایت امیراپتیک مراجعه کنید.